Emocje. Temat nieustająco powracający w gabinecie pomocy psychologicznej.
Dlaczego terapeuci tak bardzo lubią pytać o to, jak się czujemy, co czujemy, gdzie w ciele to czujemy? Świat wewnętrznych przeżyć to często obszar niedoceniony na co dzień lub często nawet nieuświadomiony. Okazuje się jednak, że odgrywa niebagatelną rolę w naszym funkcjonowaniu.
W najprostszych słowach emocje są drogowskazem, nośnikiem wiedzy o nas samych i otaczającym nas świecie. Dzięki nim reagujemy na to co nas otacza i adaptujemy się do nowych okoliczności. Zgodnie z tym są nośnikiem informacji o tym co jest ważne z punktu widzenia naszych potrzeb, wartości i celów.
Czym zatem w ogóle są emocje? Za Levensonem (1) możemy przyjąć, że to „krótkotrwałe zjawiska psychologiczne i fizjologiczne, stanowiące skuteczny sposób przystosowania się do zmiennych wymogów środowiska.” Wynika z tego, że ich zadaniem jest zwrócenie naszej uwagi na coś ważnego i pobudzenie naszego ciała do rekcji na to zdarzenie, a w konsekwencji, uruchomienie właściwego zachowania. Dlatego właśnie emocje, to nie tylko strefa czysto psychiczna, ale też ściśle związana z naszym ciałem, gdyż pobudzeniu ulega np. układ nerwowy, hormonalny czy mięśniowy.
Jak się okazuje emocje pełnią różnorodne funkcje w naszym życiu. Mogą być one intrapersonalne (wewnątrz każdego z nas) i służą skoordynowaniu systemu reagowania oraz uruchomieniu właściwych zachowań – pokazując przy tym jak uniwersalne są ludzkie reakcje. Ucieczka, atak, opieka czy walka stają się możliwe, gdy organizm zostanie odpowiednio do nich pobudzony, a to z kolei gwarantuje przetrwanie.
Funkcje emocji mogą być także interpersonalne (międzyludzkie). Odgrywają niewątpliwą rolę w komunikacji, pozwalając innym na rozpoznanie naszych odczuć poprzez naszą mimikę, ton głosu i gest. To z kolei może nam zagwarantować adekwatną reakcję i zachowanie ze strony innych ludzi. Ponadto są bogactwem dopełniającym relacje, które tworzymy. Emocje popychają nas w stronę ważnych dla nas postaci, a odpychają od innych, pozwalając nam na kształtowanie własnej społecznej sieci. Są niezbędne w budowaniu więzi międzyludzkich.
Nasze reakcje, pojawiające się w wyniku emocji, nie są wolne od wpływów wychowawczych i kulturowych. Kultura odgrywa potężną rolę w kształtowaniu znaczenia, jakie nadajemy przeżywanym doświadczeniom. Ponadto znaczące są dla nas reguły i zasady okazywania emocji, a także to, co jest społecznie akceptowalne, albo takie nam się wydaje.
Dobra świadomość tego co czujemy, czyli kontakt z własnymi emocjami, jest umiejętnością ułatwiającą codzienne życie. Jeżeli jesteśmy w stanie rozpoznać i
nazwać wewnętrzne przeżycia, zrozumieć je oraz idące za nimi potrzeby, a następnie adekwatnie je wyrazić, jest nam po prostu łatwiej. Większa samoświadomość pozwala zachować dobrostan psychiczny i gwarantuje lepsze radzenie sobie w zmieniających się okolicznościach.
Z różnych powodów nie zawsze zdołaliśmy nauczyć się obchodzić z własnymi emocjami. Nie zawsze rozumiemy, jak istotną rolę odgrywają one w naszym życiu i jakie ważne i potrzebne informacje niosą. Zdarza się, że odczuwanie emocji jest tak trudne, że stosujemy różnego rodzaje taktyki, aby się od nich odciąć. Okazuje się jednak, że wszelkie sposoby unikania przeżywania są nieskuteczne, gdyż każda z emocji to wcześniej wspomniane pobudzenie organizmu, czyli energia, która może się kumulować i wyrażać się w niesprzyjający dobrostanowi sposób. Często zatem zgłębianie się w obszar naszej emocjonalności stanowi cel i temat rozmów terapeutycznych, co sprzyja pogłębianiu samoświadomości oraz odzyskiwaniu dobrostanu i zdrowia psychicznego. Zatem, gdy mamy poczucie, że nasze reakcje są nieadekwatne, niezrozumiałe, gdy towarzyszy nam chaos, poczucie zmęczenia i braku zrozumienia, albo też doświadczamy rożnych objawów i dolegliwości w ciele, warto zdecydować się na rozmowę z psychologiem lub psychoterapeutą.
Dominika Twardoch-Thum
