Kryzys to coś czego każdy z nas doświadczył, gdy np. przechodziliśmy przez etapy
rozwoju i doświadczyliśmy kryzysów związanych ze zmianami w życiu np. przy przechodzeniu przez etap dorastania, przejściu do następnej szkoły, podjęciu pracy itp.
Kryzysy przechodzimy w różny sposób łatwiej lub trudniej w zależności od naszych zasobów wewnętrznych i zewnętrznych, odporności psychicznej i innych czynników. Najczęściej w czasie naszego życia doświadczamy też innych sytuacji kryzysowych np. związanych z poważniejszymi chorobami naszymi lub osób dla nas ważnych lub utratami bliskich osób. Część osób doświadcza również sytuacji mocno urazowych nawet traumatycznych, które mogą dotyczyć np. przemocy, wypadków, rozpadu rodziny.
Co definiujemy jako kryzys ?- Dotyczy on sytuacji, w której osoba dąży do osiągnięcia swoich celów życiowych i napotyka na przeszkodę, którą ocenia za niemożliwą do pokonania przy zastosowaniu wcześniej wykorzystywanych sposobów czy strategii. Inaczej mówiąc kryzys jest odczuwaniem/przeżywaniem sytuacji lub danego wydarzenia jako trudności, która jest nie do zniesienia, wyczerpuje możliwości i zasoby danej osoby i nie pozwala skorzystać z mechanizmów radzenia sobie, z których ktoś korzystał do tej pory.
Wyróżniamy różne rodzaje kryzysów między innymi :rozwojowe: które występują w
przełomowych momentach w życiu osoby/rodziny (np. pójście do szkoły, dorastanie, zawarcie małżeństwa, wyprowadzenie się z domu rodzinnego, narodziny dziecka), środowiskowe np. powódź, egzystencjalne, które dotyczą sensu życia, celu w życiu lub sytuacyjne (np. utrata pracy, wypadek samochodowy).
Konsekwencje i symptomy kryzysu obejmują wszystkie sfery funkcjonowania człowieka:
emocjonalną np. szok silny lęk, nastrój depresyjny, gniew i wściekłość, odrętwienie
emocjonalne, bezradność, brak motywacji do działania, utrata bezpieczeństwa i poczucia kontroli fizjologiczną: np. kłopoty z oddychaniem, utrata apetytu, pocenie się, zaburzenia snu, problemy gastryczne, biegunki, niestrawność, nudności, wymioty, wysypki, poczucie zmęczenia, różne wrażenia bólowe, dolegliwości somatyczne
behawioralną: np. zależność od otoczenia, wybuchy gniewu, nadpobudliwość, zmiana
aktywności, trudności w komunikacji, unikanie ludzi poznawczą: np koszmary senne, problemy z koncentracją, zawężenie pola uwagi, dezorientacja, amnezja, derealizacja, omamy, myśli natrętne, ograniczona zdolność logicznego myślenia, brak zdolności rozwiązywania problemów i podejmowania racjonalnych decyzji.
Najczęstsze reakcje na kryzys:
1. aktywne przezwyciężanie – skoncentrowanie na rozwiązywaniu problemów, wyrażaniu reakcji emocjonalnych, można tu zaproponować metaforę sprężyny, która się ugina się- najpierw jest reakcja pełna napięcia strachu potem dzięki zdolności do adaptacji mózg zaczyna regulować homeostazę, a psychika interpretuje dlaczego mnie to spotkało, warto podjąć wtedy interwencję kryzysowa w ciągu 48h.
2.wypieranie trudnych uczuć i myśli – osoba po sytuacji trudnej/urazowej spełnia oczekiwania społeczne np. mówi „co nas nie zabije to nas wzmocni”, ale nie przepracowała, nie nazwała, nie wyraziła uczuć smutku strachu, złości taki człowiek może wyglądać na dostosowanego, ale dominuje u niego zaprzeczanie, wypieranie, wtedy często obserwujemy załamanie się tej osoby po ok. 2 miesiącach.
Po kryzysie:
● reakcja na zdarzenie kryzysowe (stress disorder)- interwencja przeciwdziała pojawieniu się negatywnych skutków w czasie kryzysu osoby adekwatna i rekomendowana strategia postępowania oparta jest na rozpoznaniu sytuacji i udzieleniu adekwatnej pomocy (samoregulacja, samokontrola i dostęp do zasobów)- do działań interwencyjnych rozpoznawania problemu dołączane są działania terapeutyczne nastawione na integrowanie intruzywnych wspomnień oraz reagowaniu w sytuacjach występowania odrętwienia i dysocjacji
● ostra reakcja na zdarzenie kryzysowe (Acute stress disorder)
● zaburzenia psychiczne związane ze zdarzeniem kryzysowym ( postraumatic stress
disorder)- powyżej 1 miesiąca interwencja kryzysowa jest jedynie wspomagająca
wskazane jest dołączenie psychoterapii (lub terapii traumy).
Reakcja kryzysowa przebiega zwykle w 4 etapach:
● faza szoku – silne pobudzenie albo odrętwienie, poczucie chaosu, nieprawidłowe kontakty społeczne, obecność szeregu mechanizmów obronnych, np. zaprzeczania, wyparcia, racjonalizacji;
● faza reakcji emocjonalnych – intensyfikacja negatywnych emocji, konfrontacja z trudną sytuacją. Brak wsparcia ze strony innych może spowodować, że kryzys przybierze postać chroniczną. Wczesna interwencja i otoczenie opieką umożliwiają pracę nad kryzysem i przezwyciężenie go;
● faza pracy nad kryzysem – wyciszenie negatywnych emocji, stopniowe uwalnianie się od stresu i ciężkich przeżyć, początki myślenia o przyszłości;
● faza nowej orientacji – odbudowa poczucia kontroli, poczucia własnej wartości i tożsamości. Człowiek otwiera się na nowe związki i czuje się ubogacony trudnym doświadczeniem życiowym.
Efektem dobrze przebytego/przepracowanego kryzysu może być wzrost potraumatyczny- czyli wtedy skutkiem poradzenia sobie z trudną sytuacją może być szansa na rozwój danej osoby/ rodziny/ grupy, oczywiście wymaga to czasu i pracy nad sobą, oraz korzystania z wsparcia.
Cechy interwencji kryzysowej:
• prowadzona powinna być jak najszybciej po wystąpieniu krytycznego wydarzenia,
najpóźniej w ciągu 24-72 h od zaistniałej sytuacji
• pomoc udzielona jest w krótkim i ograniczonym czasie (interwencja kryzysowa nie jest
psychoterapią)
• zgodnie z założeniami interwencji kryzysowej częstotliwość spotkań powinna być
dostosowana do potrzeb osoby poszkodowanej
• udzielana pomoc powinna być skupiona na aktualnych trudnościach osoby w kryzysie
• jasno określone i zdefiniowane cele interwencji
• praca osadzona w realiach i skoncentrowana na faktach
• obejmuje rodzinę i bliskich osoby w kryzysie
• angażuje różne instytucje
• praca nastawiona jest na działanie
Warto skorzystać z wsparcia specjalistów gdy kryzys lub jego skutki utrudniają w
rożnych sferach codzienne funkcjonowanie, a konieczne jest to gdy u danej osoby
występuje zagrożenie samobójcze, nasilone objawy depresyjne, lękowe. Szczególnie
gdy symptomy takie występują powyżej miesiąca od kryzysowego wydarzenia.
